III. Mehmed
Odanızda sergilenen bu replika, Topkapı Sarayı Sultan Giysileri Koleksiyonu’ndaki 87 tılsımlı gömlekten biridir ve üzerindeki dualar, motifler ve tılsımın anlamlarına göre III. Mehmed’e ait olduğu kabul edilmektedir ve şiirlerinden biriyle süslenmiştir…
Bu tılsım seni korusun, saltanatını uzun kılsın; yürüdüğün yolları açsın, seni muzaffer getirsin…
Odanızda sunulan bu tılsımlı gömlek, Osmanlı İmparatorluğu’nun 13. Sultanı III. Mehmed’e aittir. Gömleğin titizlikle dikildiği ve Osmanlı İmparatorluğu’nun en nüfuzlu kadınlarından Safiye Sultan tarafından oğlu III. Mehmed’e hediye edildiği dikkat çekmektedir. Safiye Sultan o kadar güçlüydü ki yalnızca haremi yönetmekle kalmayıp Osmanlı İmparatorluğu’nun dış işlerine de dahil oluyordu. Zekâsı kadar çekiciydi ve oğlunu da buna göre yetiştirdi. Oğluna siyasetin nasıl işlediğini öğretti ve her zaman kompolara karşı uyanık ve zeki olmasını tavsiye etti. Onu daha tahta çıkmadan çok önce saltanata hazırladı, böylece kendisi de İmparatorluğun en güçlü kadını olacaktı. III. Mehmed oldukça kibar, zarif, şairane ama irade yoksunuydu. Tarihçiler için önemli olan, sancak valiliğinden tahta çıkan son sultan olmasıdır. Tahta çıkışı sırasındaki talihsiz olaylar dizisini asla unutamayacağını ve bunların sonunda onu yıpratacağını çok az biliyordu. İmparatorluk için çok sıkıntılı bir dönemde tahta çıktı. Çözülmesi gereken hem dış hem iç pek çok mesele vardı; savaşlar yalnızca Doğu’da değil Batı’da da sürmekteydi.
Bu sıkıntılı günlerin birinde annesi Safiye Sultan, oğlu Mehmed’i oldukça düşünceli ve endişeli gördü. Oğlunun bu halini görmek onun için acı vericiydi; elbette oğlunu böyle görmekten üzgündü ama aynı zamanda ona bir şey olursa bunun kendi saltanatının da sonu demek olacağından endişeleniyordu. Oğluyla konuşmak için izin istedi. Annesinin etkisiyle yetişmiş olan III. Mehmed annesine açıldı; son derece rahatsızdı, annesinin yardımına ihtiyacı vardı. Safiye Sultan ona yalnızca devlet işlerinde yardım etmekle kalmadı, hemen Baş Müneccimi çağırtarak değerli oğlu için bir tılsımlı gömlek dikilmesini emretti. Bu gömleğin neredeyse her ayrıntısını bizzat tasarladı. Çok sanatçı ruhlu oğlu için çok sanatsal bir tılsımlı gömlek hazırlanmalıydı. Dualar ve sureler onun koruyucusu, dertlerine ve sorunlarına yardımcısı olacak, yolunun her adımında zafer müjdecisi olacaktı.
Baş Müneccim gömleğin uğurlu anını hesaplamak için gece gündüz çalıştı; nihayetinde bu, Sarayın en güçlü kadını Safiye Sultan’ın çok özel bir emriydi. Gömleğin yapımına dahil olan herkes; kumaşları hazırlayanlar, süslemeleri yapanlar, dua ve sure hattatlarının hepsi Baş Müneccim kadar dikkatli olmalıydı. Gömlek, uzun gece ve gündüzlerin oldukça zahmetli çalışmasının ürünüydü ve sonunda sunuma hazırdı.
Gömlek, ince beyaz kâğıt gibi pamuktan yapılmıştır. Yakasız, ceket boyutunda, astarsız ve ön ile yan yırtmaçlı kısa kolludur. Süsleme büyük ölçüde altın rengi ve geometrik desenlere dayanmaktadır. Kolları gövdeye bağlayan üçgen parçalar, kitap tezhiplerini andıran ince beyaz dalcıklardan oluşan hatayi motifleriyle doldurulmuştur. Bu zarif dalcık, yaprak ve çiçek örnekleri aynı zamanda 16. yüzyıldaki sanatsal beğeni ve yeteneğin göstergeleridir. Bu ince süslemelerin yanı sıra çeşitli dualar ve sureler işlenmiştir. Bu gömlek, Safiye Sultan’ın emirlerine mükemmel uyuyordu. Hem duaların gücü hem de sanatçı ruhlu oğlunun zarif beğenisi bir aradaydı. Safiye Sultan emekleri görmezden gelmedi ve gömleğin yapımında parmağı olan herkesi ödüllendirdi.
Sultan III. Mehmed, özel gömleği sırtında çıktığı Macaristan seferinden "Eğri Fatihi" olarak döndü. Ancak saltanatı uzun sürmedi. Bir Aralık gecesi ağır bir kalple bu dünyadan göçtü…
