IV. Murad

Odanızda sergilenen bu replika, Topkapı Sarayı Sultan Giysileri Koleksiyonu’ndaki 87 tılsımlı gömlekten biridir ve üzerindeki dualar, motifler ve tılsımın anlamlarına göre IV. Murad’a ait olduğu kabul edilmektedir ve şiirlerinden biriyle süslenmiştir…

Bu tılsım seni sonsuza dek yenilmez ve ömrünü uzun kılsın…

Bu tılsımlı gömlek IV. Murad’a aitti. Hikâyesi aynı zamanda ünlü bir şair olan Şeyhülislam Yahya’nın bir rüyasıyla başlar. Rüyasında Murad başarılı bir imparatordur ancak bazı şeyler başarısını gölgelemektedir. Sarayın rüya yorumcuları Sultanın hayatına korkunç olayların gelebileceğini ve Allah’a şükür nişanesi olarak bir tılsımlı gömleğin bu olayları bertaraf edebileceğini öngörürler. Bunun üzerine Şeyh Yahya Baş Müneccime danışır…

Ritüeller Sultan Murad’ın doğum tarihi analiz edilerek uğurlu anın hesaplanmasıyla başlar. Kumaşların dokunması uzun ve zahmetli bir süre alır. Son olarak hattatlar son dokunuşlarını yapar ve Sultanın başarısını ve ömrünü ebedi kılacak gömlek hazır hale gelir.

Tılsımlı gömlek beyaz pamuklu kumaştan yapılmıştır; yakasız, kısa kollu, ön ve arka yırtmaçlıdır. Dikişi ve süslemeleri türünün en iyisi olmasa da, bu gömleği diğerlerinden farklı kılan renk seçimidir; çeşitli sarı, kahverengi, siyah ve yeşil tonları tılsımlı gömleklerde yaygın olarak kullanılmaz. Ön üst tarafa yerleştirilen iki madalyon güç ve zaferi temsil eder. Her biri dualarla dolu olan bu madalyonlar gömleğin diğer bölümlerinde de tekrar tekrar kullanılmıştır. Bu dualar ve sureler Allah’ın sonsuz gücü ve O’na şükran anlamına gelir.

IV. Murad 12 yaşında sultan oldu; o zamana kadar Osmanlı İmparatorluğu’nun en genç sultanıydı. Bu nedenle uzun süre annesi Mahpeyker Kösem Sultan’ın kontrolünde hüküm sürdü. Sultan Murad tahta çıktığında Osmanlı İmparatorluğu’ndaki düzen bozulmuştu. Sokaklar güvensizdi; uyuşturucu kullanımı artmıştı. Yeniçeriler şehzadeleri kontrol etmek, sultanları alıkoymak gibi akıl almaz şeyler yapmaya başlamış; İmparatorluğu her gün isyan ederek sıkıntıya sokuyorlardı. Bu korkunç koşullarda Sultan olan IV. Murad, hem annesinin yardımı hem de kişisel yetenekleriyle tüm bu zararlı eylemleri söndürmeyi başardı.

Şair, hattat, binici ve inanılmaz güçlüydü. Sıkça aşırı önlemler almasına rağmen, halkın arasına karışmaktan, sorunlarına yardım etmekten, küçük eğlencelere katılmaktan hoşlandığı söylenir. Paylaşmak istediğimiz bir hikâye var: IV. Murad döneminde yaşayan Mustafa adında, şakaları ve espri anlayışıyla renkli bir karakter vardı. Zengin bir aileden gelen Mustafa, her zaman şarap içmesiyle halk arasında tanınırdı. Alkol tüketiminin yasak olduğu günlerden birinde IV. Murad, bizzat görmek için kılık değiştirerek sokaklarda dolaşıyordu. Yolda Mustafa ile karşılaştı. Sultanı tanıyan Mustafa hızla şarap testisini arkasına sakladı. Bunu fark eden IV. Murad elini uzatmasını istedi. Mustafa boş elini uzattı, bunun üzerine IV. Murad "Öbür elini" dedi. Mustafa ustalıkla şarabı değiştirip diğer elini de boş uzattı. Bu sefer IV. Murad iki elini birden uzatmasını istedi, Mustafa da şakacı bir tavırla "Ah Sultanım, lütfen bu güzel testiyi ziyan etmeyelim." diye cevap verdi. Elbette affedildi…

Nedense bu tılsımlı gömlek hiç giyilmedi…